جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان؛ از انتخاب رضا پهلوی به‌عنوان امانت‌دار تا توصیه به همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل
اکبر لکستانی، روزنامه‌نگار مستقل ایرانی‌ـ‌آمریکایی
بنیاد فریدریش ناومان آلمان اعلام کرده است که جایزه آزادی سال ۲۰۲۶ خود را به مردم ایران اهدا می‌کند؛ اما برای دریافت این جایزه، رضا پهلوی را به‌عنوان امانت‌دار برگزیده است. به اعلام بنیاد، این جایزه نه به یک فرد، بلکه به مردم ایران تعلق دارد و رضا پهلوی آن را به امانت دریافت می‌کند تا در آینده به نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده مردم واگذار شود.
این توضیح، هرچند تصمیم بنیاد را اقدامی نمادین در حمایت از مردم ایران معرفی می‌کند، پرسش اصلی را بی‌پاسخ می‌گذارد: چرا برای دریافت جایزه‌ای به نام همه مردم ایران، یک چهره سیاسی مشخص انتخاب شده است؟ این انتخاب بر چه معیارهایی استوار بوده و چه کسانی در آن نقش داشته‌اند؟ آیا بنیاد پیش از تصمیم‌گیری با طیف‌های گوناگون سیاسی، مدنی و حقوق بشری ایران مشورت کرده است؟
بنیاد در اطلاعیه رسمی خود در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، رضا پهلوی را شناخته‌شده‌ترین چهره اپوزیسیون ایران معرفی کرده و نوشته است که به باور بسیاری، او در حال حاضر مهم‌ترین چهره سیاسی مورد توجه بخش بزرگی از ایرانیان و احتمالاً اکثریت آنان در داخل کشور است. این دیگر صرفاً توضیحی درباره انتخاب یک امانت‌دار نیست؛ ادعایی درباره جایگاه سیاسی یک فرد در میان مردم ایران است؛ ادعایی که باید پشتوانه‌ای روشن و قابل ارزیابی داشته باشد.
کدام نظرسنجی مستقل، کدام پژوهش معتبر و کدام داده قابل راستی‌آزمایی نشان می‌دهد که رضا پهلوی از حمایت اکثریت مردم ایران برخوردار است؟ اگر بنیاد چنین شواهدی در اختیار دارد، انتشار آن می‌تواند مبنای این ارزیابی را روشن کند. نسبت‌دادن حمایت اکثریت به یک شخصیت سیاسی، بدون ارائه شواهد قابل بررسی، نمی‌تواند جایگزین سنجش آزادانه اراده شهروندان شود.
شناخته‌شدن در رسانه‌های بین‌المللی، برخورداری از حمایت بخشی از مخالفان جمهوری اسلامی یا حتی داشتن پایگاه اجتماعی قابل توجه، هیچ‌کدام به‌تنهایی معادل نمایندگی دموکراتیک نیست. نمایندگی سیاسی با شهرت یا انتخاب یک نهاد خارجی به دست نمی‌آید؛ باید از اراده آزاد شهروندان سرچشمه بگیرد. این اصل درباره رضا پهلوی همان‌قدر معتبر است که درباره هر شخصیت و جریان سیاسی دیگر.
جایگاه سیاسی و منابع عمومی بنیاد
بنیاد فریدریش ناومان از سال ۲۰۰۶ جایزه آزادی را هر دو سال یک‌بار به افرادی اهدا می‌کند که در توسعه جامعه مدنی آزاد و تقویت ارزش‌های آزادی نقش داشته‌اند. این بنیاد به حزب دموکرات آزاد آلمان، اف‌دی‌پی، نزدیک است و در چارچوب نظام بنیادهای سیاسی آلمان فعالیت می‌کند. بنابراین، نباید آن را با دولت آلمان یکی دانست؛ اما جایگاه سیاسی و منابع عمومی مرتبط با فعالیت‌های آن نیز موضوعی خارج از حوزه پرسشگری عمومی نیست.
در پاسخ دولت آلمان به پارلمان در ژوئیه ۲۰۲۵، سهم تخصیصی بنیاد فریدریش ناومان برای سال مالی ۲۰۲۶، بر اساس نتایج انتخابات پارلمانی و مشروط به رعایت الزامات قانونی، ۸٫۴ درصد اعلام شده است. این رقم سهم بنیاد از منابع تخصیصی در چارچوب مربوط به بنیادهای سیاسی است، نه ۸٫۴ درصد کل بودجه دولت آلمان و نه بودجه یک پروژه مشخص. برخورداری از چنین جایگاهی در ساختار سیاسی آلمان، ضرورت شفافیت درباره تصمیم‌های بین‌المللی بنیاد را بیشتر می‌کند.
پژوهش مشترک با مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل
در بررسی فعالیت‌های بنیاد درباره ایران، یک سند مشخص اهمیت ویژه‌ای دارد: پژوهشی با عنوان «همکاری هسته‌ای ایران و روسیه» که در مارس ۲۰۲۵ با همکاری بنیاد فریدریش ناومان و مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، آی‌ان‌اس‌اس، منتشر شد. این مؤسسه در دانشگاه تل‌آویو مستقر است و در حوزه مطالعات راهبردی و امنیتی فعالیت می‌کند. نویسندگان گزارش، آرکادی میل‌من و دیمیتری کوفتسین، ابعاد همکاری هسته‌ای تهران و مسکو و پیامدهای آن برای امنیت منطقه‌ای و اروپا را بررسی کرده‌اند.
اهمیت این گزارش فقط به موضوع هسته‌ای آن محدود نمی‌شود. در بخش پایانی، زیر عنوان «توصیه‌هایی برای آلمان و اسرائیل»، نویسندگان خواستار حفظ و تقویت همکاری اطلاعاتی دو کشور برای نظارت بر همکاری هسته‌ای ایران و روسیه، تحولات برنامه هسته‌ای ایران و شبکه‌های تهیه و انتقال اقلام مورد نیاز دو کشور شده‌اند. بنابراین، تقویت همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل به‌صراحت در شمار پیشنهادهای سیاستی این پژوهش مشترک قرار گرفته است.
این سند را باید دقیق و بدون اغراق خواند. انتشار یک پژوهش مشترک و طرح توصیه برای تقویت همکاری اطلاعاتی، به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که بنیاد فریدریش ناومان در عملیات اطلاعاتی مشارکت داشته یا مجری همکاری‌های امنیتی میان دو کشور بوده است. همچنین نمی‌توان تمام توصیه‌های نویسندگان را بدون توضیح، موضع اجرایی رسمی بنیاد دانست. بااین‌حال، نمی‌توان از کنار این واقعیت نیز گذشت که نهادی که جایزه آزادی را به نام مردم ایران اهدا می‌کند، در انتشار پژوهشی مشترک با یک مؤسسه امنیتی اسرائیلی مشارکت داشته که در آن تقویت همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل درباره ایران توصیه شده است.
این موضوع پرسش‌هایی مشروع درباره چارچوب همکاری‌ها، اهداف پژوهشی و حدود مسئولیت بنیاد ایجاد می‌کند. انتشار این پژوهش به‌تنهایی دلیل وجود رابطه امنیتی میان بنیاد و دولت اسرائیل نیست؛ اما برای بررسی دقیق جهت‌گیری‌ها و همکاری‌های بین‌المللی بنیاد، سندی قابل استناد و شایسته توجه است.
این تنها پژوهش بنیاد درباره مناسبات ایران و روسیه نبود. در ۱۵ مه ۲۰۲۴ نیز گزارشی با عنوان «تغییرات قدرت جهانی: روابط ایران و روسیه و تأثیر آن بر امنیت اروپا» منتشر شد. آن گزارش به همکاری نظامی تهران و مسکو، پهپادهای ایرانی، انتقال فناوری و پیامدهای این همکاری برای امنیت اروپا می‌پرداخت.
کنار هم قرار گرفتن این دو پژوهش، از توجه مستمر بنیاد به پرونده امنیتی ایران و روابط آن با روسیه حکایت دارد؛ اما میان انتشار پژوهش، هم‌سویی تحلیلی، توصیه سیاستی و مشارکت عملیاتی تفاوت وجود دارد. هر ادعایی درباره این مناسبات باید با رعایت همین مرزبندی و بر پایه اسناد قابل بررسی مطرح شود.
مواضع اسرائیل درباره رضا پهلوی و ضرورت بررسی مناسبات سیاسی
در همین زمینه، مواضع علنی مقام‌های اسرائیلی درباره رضا پهلوی نیز قابل توجه است. گیلا گملیئل، وزیر علوم و فناوری اسرائیل، در سوم سپتامبر ۲۰۲۵ به ایران اینترنشنال گفت که اسرائیل از رضا پهلوی حمایت می‌کند و مدعی شد که مردم ایران نیز به او اعتماد دارند و از وی پشتیبانی می‌کنند. او در عین حال تأکید کرد که انتخاب نهایی به مردم ایران تعلق دارد.
این اظهارات، موضع علنی یک وزیر کابینه اسرائیل را ثبت می‌کند؛ اما سندی برای اثبات هماهنگی دولت اسرائیل با بنیاد فریدریش ناومان در انتخاب امانت‌دار جایزه نیست. نباید از یک موضع‌گیری سیاسی نتیجه‌ای فراتر از محتوای آن گرفت. بااین‌حال، وقتی یک وزیر دولت اسرائیل آشکارا از یک چهره سیاسی ایرانی حمایت می‌کند و بنیاد آلمانی نیز همان فرد را برای دریافت جایزه‌ای به نام مردم ایران برمی‌گزیند، بررسی معیارهای انتخاب و مناسبات سیاسی مرتبط با آن ضرورتی انکارناپذیر دارد.
ارتباطات سیاسی رضا پهلوی با مقام‌های اسرائیلی نیز سابقه علنی دارد. او در سال ۲۰۲۳ به دعوت گیلا گملیئل، که در آن زمان وزیر اطلاعات اسرائیل بود، به این کشور سفر کرد و با بنیامین نتانیاهو دیدار داشت.
در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز گملیئل از دیدار با هیئتی از کارشناسان اعزامی رضا پهلوی به اسرائیل خبر داد؛ هیئتی که برای بررسی زمینه‌های همکاری و انتقال تجربه در حوزه‌های مختلف به آن کشور سفر کرده بود. این رویدادها به‌خودی‌خود رابطه یا هماهنگی میان دولت اسرائیل و بنیاد فریدریش ناومان را ثابت نمی‌کنند، اما بخشی از سابقه مستند ارتباطات سیاسی پهلوی با مقام‌های اسرائیلی‌اند و در بررسی مناسبات او نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت.
فرانکفورت؛ جایزه‌ای به نام همه مردم و اعتراض‌هایی با دیدگاه‌های متفاوت
مراسم اهدای جایزه در هفتم نوامبر ۲۰۲۶ در کلیسای سنت پل فرانکفورت برگزار شد و با تجمع‌ها و اعتراض‌های سیاسی در نقاط مختلف شهر همراه بود. بر اساس گزارش تاگس‌شاو، پلیس شمار شرکت‌کنندگان در تجمع‌های مختلف را در مجموع حدود ۲۵ هزار نفر برآورد کرد. در پارک اوست، محل تجمع اصلی حامیان رضا پهلوی، شمار حاضران در مقطعی حدود ۲۰ هزار نفر اعلام شد. برگزارکنندگان نیز رقم ۵۰ هزار نفر را برای مجموع شرکت‌کنندگان اعلام کردند.
در کنار این تجمع بزرگ، تجمع‌های کوچک‌تری نیز با مواضع متفاوت برگزار شد. از جمله در میدان روس‌مارکت، حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر حضور داشتند که گزارش رسانه آلمانی آنان را عمدتاً از حامیان حکومت کنونی ایران توصیف کرد. بنابراین، در گزارش این تجمع‌ها باید میان مخالفان انتخاب رضا پهلوی و حامیان جمهوری اسلامی تمایز قائل شد؛ این دو گروه را نمی‌توان صرفاً بر اساس مخالفت با دریافت جایزه از سوی او یکسان دانست.
مخالفان انتخاب رضا پهلوی لزوماً حامی جمهوری اسلامی نیستند و اعتراض به واگذاری نمادین جایزه‌ای به نام مردم ایران به یک چهره سیاسی، به‌خودی‌خود دفاع از حکومت ایران محسوب نمی‌شود. یکی از مشکلات فضای سیاسی اپوزیسیون همین تلاش برای قراردادن همه منتقدان در یک دسته است؛ گویی جامعه ایران فقط دو انتخاب دارد: جمهوری اسلامی یا رضا پهلوی. این دوگانه نه واقعیت سیاسی ایران را بازتاب می‌دهد و نه با اصول دموکراسی سازگار است.
بخشی از جریان سلطنت‌طلب، مخالفت با رضا پهلوی را به مخالفت با آزادی ایران یا حتی حمایت از جمهوری اسلامی تعبیر می‌کند. چنین ادبیاتی پاسخ به نقد نیست؛ تلاشی برای حذف صدای مخالف از فضای سیاسی است. هیچ جریان سیاسی حق ندارد مخالفان خود را از دایره مردم ایران بیرون بگذارد. همان‌طور که جمهوری اسلامی نمی‌تواند خود را تنها نماینده مردم بداند، طرفداران هیچ فرد یا خاندان دیگری نیز چنین حقی ندارند.
آینده ایران؛ حق انتخاب همه شهروندان
رضا پهلوی، مانند هر شهروند و فعال سیاسی دیگر، حق دارد دیدگاه خود را بیان کند، فعالیت سیاسی داشته باشد و برای جلب حمایت مردم تلاش کند. اما این حق، برای او امتیاز ویژه‌ای در تعیین آینده کشور ایجاد نمی‌کند. نام خانوادگی، میراث سلطنتی، شهرت رسانه‌ای و حمایت مقام‌های خارجی، هیچ‌کدام سند نمایندگی مردم نیستند.
اگر قرار است درباره شکل نظام سیاسی آینده تصمیم گرفته شود، این تصمیم باید در فرایندی آزاد، برابر و رقابتی و با مشارکت همه شهروندان اتخاذ شود؛ نه آنکه پیشاپیش یک فرد یا خاندان در جایگاه صاحب‌اختیار آینده ایران قرار گیرد.
جامعه ایران متکثر است. جمهوری‌خواهان، مشروطه‌خواهان، طرفداران نظام پارلمانی، مدافعان ساختارهای فدرال یا غیرمتمرکز و شهروندانی که هنوز درباره شکل نظام آینده تصمیم نگرفته‌اند، همگی حق دارند در این بحث حضور داشته باشند. هیچ‌یک را نمی‌توان بدون رأی آزاد مردم نماینده همه جامعه معرفی کرد.
مخالفت با سلطنت موروثی به معنای دفاع از جمهوری اسلامی نیست؛ همان‌طور که مخالفت با جمهوری اسلامی، حمایت از بازگشت سلطنت یا رهبری سیاسی یک فرد را ایجاب نمی‌کند. معیار دموکراسی، حق برابر همه شهروندان برای انتخاب و مشارکت در تعیین سرنوشت سیاسی کشور است، نه جایگزین‌کردن یک اقتدار با اقتداری دیگر.
بر همین اساس، بنیاد فریدریش ناومان باید روشن کند که چه معیارهایی برای انتخاب رضا پهلوی در نظر گرفته، چه گزینه‌هایی را بررسی کرده و آیا با طیف‌های مختلف سیاسی، مدنی و حقوق بشری ایران مشورت داشته است یا نه. اگر ادعای برخورداری او از حمایت احتمالی اکثریت مردم ایران بر پایه پژوهش یا داده‌ای مستقل مطرح شده، انتشار آن می‌تواند مبنای این ارزیابی را روشن کند.
بنیاد همچنین باید درباره چارچوب همکاری خود با مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل و جایگاه توصیه مربوط به تقویت همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل در گزارش مارس ۲۰۲۵ توضیح دهد. آیا در روند انتخاب امانت‌دار جایزه، با مقام‌های دولت اسرائیل یا نهادهای مرتبط با آن مشورتی صورت گرفته است؟ آیا هیچ‌گونه ارتباط یا مشورت سیاسی میان این روند و طرف‌های خارجی وجود داشته است؟
طرح این پرسش‌ها به معنای پیش‌داوری یا اتهام‌زنی نیست؛ مطالبه شفافیت درباره تصمیمی است که به نام همه مردم ایران گرفته شده است.
مردم ایران برای پایان‌دادن به استبداد مبارزه کرده‌اند؛ نه برای آنکه صاحبان قدرت تغییر کنند و مناسبات سلطه در لباسی تازه بازتولید شود. دموکراسی با نام یک نظام یا فردی که در رأس آن قرار می‌گیرد تعریف نمی‌شود؛ با حق برابر شهروندان، آزادی انتخاب، گردش مسالمت‌آمیز قدرت، استقلال نهادها و پاسخ‌گویی حاکمان معنا پیدا می‌کند.
هیچ فرد، خاندان، حزب، بنیاد یا دولت خارجی مالک آینده ایران نیست. جایزه‌ای که به نام مردم ایران اهدا می‌شود، نمی‌تواند برای هیچ‌کس سند نمایندگی سیاسی صادر کند. امانت‌دار، صاحب امانت نیست؛ همان‌گونه که دریافت یک جایزه بین‌المللی، جای رأی آزاد مردم را نمی‌گیرد.
آینده ایران نه ملک جمهوری اسلامی است، نه میراث یک خاندان و نه موضوع تصمیم بنیادها و دولت‌های خارجی. صاحب این آینده، همه مردم ایران‌اند؛ و حق تعیین سرنوشت آنان را هیچ‌کس نمی‌تواند به نام آزادی از آنان بگیرد.
منابع و اسناد
۱. بنیاد فریدریش ناومان، «مردم ایران دریافت‌کننده جایزه آزادی ۲۰۲۶»، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶:
https://www.freiheit.org/pressemitteilung/iranian-people-receive-2026-freedom-prize
۲. بنیاد فریدریش ناومان و مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، «همکاری هسته‌ای ایران و روسیه»، مارس ۲۰۲۵:
https://www.inss.org.il/wp-content/uploads/2025/03/A4_PP_Iran-Russia-Nuclear-Cooperation_EN-003.pdf
۳. بنیاد فریدریش ناومان، «تغییرات قدرت جهانی: روابط ایران و روسیه و تأثیر آن بر امنیت اروپا»، ۱۵ مه ۲۰۲۴:
https://www.freiheit.org/israel-and-palestinian-territories/global-power-shifts
۴. ایران اینترنشنال، «وزیر اسرائیلی از رضا پهلوی برای تغییر حکومت در ایران حمایت کرد»، ۳ سپتامبر ۲۰۲۵:
https://www.iranintl.com/en/202509037938
۵. جروزالم پست، «هیئت مخالفان ایرانی در جست‌وجوی تخصص اسرائیلی برای ایران پس از جمهوری اسلامی»، ۳ سپتامبر ۲۰۲۵:
https://www.jpost.com/middle-east/article-866130
۶. تاگس‌شاو، گزارش مراسم اهدای جایزه آزادی ۲۰۲۶ به مردم ایران، ۷ نوامبر ۲۰۲۶:
https://www.freiheit.org/de/pressemitteilung/ein-preis-fuer-ein-ganzes-volk
۷. تاگس‌شاو، گزارش تجمع‌های فرانکفورت و برآورد پلیس از شمار شرکت‌کنندگان، ۷ نوامبر ۲۰۲۶:
https://www.tagesschau.de/inland/regional/hessen/hr-mehrere-kundgebungen-wieder-ziehen-tausende-menschen-durch-frankfurt-100.html
۸. پارلمان آلمان، پاسخ دولت درباره سهم تخصیصی بنیادهای سیاسی برای سال مالی ۲۰۲۶، ۸ ژوئیه ۲۰۲۵:
https://www.bundestag.de/presse/hib/kurzmeldungen-1098828
