جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان؛ از انتخاب رضا پهلوی به‌عنوان امانت‌دار تا توصیه به همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل
اکبر لکستانی، روزنامه‌نگار مستقل ایرانی‌ـ‌آمریکایی
بنیاد فریدریش ناومان آلمان اعلام کرده است که جایزه آزادی سال ۲۰۲۶ خود را به مردم ایران اهدا می‌کند؛ اما برای دریافت این جایزه، رضا پهلوی را به‌عنوان امانت‌دار برگزیده است. به اعلام بنیاد، این جایزه نه به یک فرد، بلکه به مردم ایران تعلق دارد و رضا پهلوی آن را به امانت دریافت می‌کند تا در آینده به نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده مردم واگذار شود.
این توضیح، هرچند تصمیم بنیاد را اقدامی نمادین در حمایت از مردم ایران معرفی می‌کند، پرسش اصلی را بی‌پاسخ می‌گذارد: چرا برای دریافت جایزه‌ای به نام همه مردم ایران، یک چهره سیاسی مشخص انتخاب شده است؟ این انتخاب بر چه معیارهایی استوار بوده و چه کسانی در آن نقش داشته‌اند؟ آیا بنیاد پیش از تصمیم‌گیری با طیف‌های گوناگون سیاسی، مدنی و حقوق بشری ایران مشورت کرده است؟
بنیاد در اطلاعیه رسمی خود در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، رضا پهلوی را شناخته‌شده‌ترین چهره اپوزیسیون ایران معرفی کرده و نوشته است که به باور بسیاری، او در حال حاضر مهم‌ترین چهره سیاسی مورد توجه بخش بزرگی از ایرانیان و احتمالاً اکثریت آنان در داخل کشور است. این دیگر صرفاً توضیحی درباره انتخاب یک امانت‌دار نیست؛ ادعایی درباره جایگاه سیاسی یک فرد در میان مردم ایران است؛ ادعایی که باید پشتوانه‌ای روشن و قابل ارزیابی داشته باشد.
کدام نظرسنجی مستقل، کدام پژوهش معتبر و کدام داده قابل راستی‌آزمایی نشان می‌دهد که رضا پهلوی از حمایت اکثریت مردم ایران برخوردار است؟ اگر بنیاد چنین شواهدی در اختیار دارد، انتشار آن می‌تواند مبنای این ارزیابی را روشن کند. نسبت‌دادن حمایت اکثریت به یک شخصیت سیاسی، بدون ارائه شواهد قابل بررسی، نمی‌تواند جایگزین سنجش آزادانه اراده شهروندان شود.
شناخته‌شدن در رسانه‌های بین‌المللی، برخورداری از حمایت بخشی از مخالفان جمهوری اسلامی یا حتی داشتن پایگاه اجتماعی قابل توجه، هیچ‌کدام به‌تنهایی معادل نمایندگی دموکراتیک نیست. نمایندگی سیاسی با شهرت یا انتخاب یک نهاد خارجی به دست نمی‌آید؛ باید از اراده آزاد شهروندان سرچشمه بگیرد. این اصل درباره رضا پهلوی همان‌قدر معتبر است که درباره هر شخصیت و جریان سیاسی دیگر.
جایگاه سیاسی و منابع عمومی بنیاد
بنیاد فریدریش ناومان از سال ۲۰۰۶ جایزه آزادی را هر دو سال یک‌بار به افرادی اهدا می‌کند که در توسعه جامعه مدنی آزاد و تقویت ارزش‌های آزادی نقش داشته‌اند. این بنیاد به حزب دموکرات آزاد آلمان، اف‌دی‌پی، نزدیک است و در چارچوب نظام بنیادهای سیاسی آلمان فعالیت می‌کند. بنابراین، نباید آن را با دولت آلمان یکی دانست؛ اما جایگاه سیاسی و منابع عمومی مرتبط با فعالیت‌های آن نیز موضوعی خارج از حوزه پرسشگری عمومی نیست.
در پاسخ دولت آلمان به پارلمان در ژوئیه ۲۰۲۵، سهم تخصیصی بنیاد فریدریش ناومان برای سال مالی ۲۰۲۶، بر اساس نتایج انتخابات پارلمانی و مشروط به رعایت الزامات قانونی، ۸٫۴ درصد اعلام شده است. این رقم سهم بنیاد از منابع تخصیصی در چارچوب مربوط به بنیادهای سیاسی است، نه ۸٫۴ درصد کل بودجه دولت آلمان و نه بودجه یک پروژه مشخص. برخورداری از چنین جایگاهی در ساختار سیاسی آلمان، ضرورت شفافیت درباره تصمیم‌های بین‌المللی بنیاد را بیشتر می‌کند.
پژوهش مشترک با مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل
در بررسی فعالیت‌های بنیاد درباره ایران، یک سند مشخص اهمیت ویژه‌ای دارد: پژوهشی با عنوان «همکاری هسته‌ای ایران و روسیه» که در مارس ۲۰۲۵ با همکاری بنیاد فریدریش ناومان و مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، آی‌ان‌اس‌اس، منتشر شد. این مؤسسه در دانشگاه تل‌آویو مستقر است و در حوزه مطالعات راهبردی و امنیتی فعالیت می‌کند. نویسندگان گزارش، آرکادی میل‌من و دیمیتری کوفتسین، ابعاد همکاری هسته‌ای تهران و مسکو و پیامدهای آن برای امنیت منطقه‌ای و اروپا را بررسی کرده‌اند.
اهمیت این گزارش فقط به موضوع هسته‌ای آن محدود نمی‌شود. در بخش پایانی، زیر عنوان «توصیه‌هایی برای آلمان و اسرائیل»، نویسندگان خواستار حفظ و تقویت همکاری اطلاعاتی دو کشور برای نظارت بر همکاری هسته‌ای ایران و روسیه، تحولات برنامه هسته‌ای ایران و شبکه‌های تهیه و انتقال اقلام مورد نیاز دو کشور شده‌اند. بنابراین، تقویت همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل به‌صراحت در شمار پیشنهادهای سیاستی این پژوهش مشترک قرار گرفته است.
این سند را باید دقیق و بدون اغراق خواند. انتشار یک پژوهش مشترک و طرح توصیه برای تقویت همکاری اطلاعاتی، به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که بنیاد فریدریش ناومان در عملیات اطلاعاتی مشارکت داشته یا مجری همکاری‌های امنیتی میان دو کشور بوده است. همچنین نمی‌توان تمام توصیه‌های نویسندگان را بدون توضیح، موضع اجرایی رسمی بنیاد دانست. بااین‌حال، نمی‌توان از کنار این واقعیت نیز گذشت که نهادی که جایزه آزادی را به نام مردم ایران اهدا می‌کند، در انتشار پژوهشی مشترک با یک مؤسسه امنیتی اسرائیلی مشارکت داشته که در آن تقویت همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل درباره ایران توصیه شده است.
این موضوع پرسش‌هایی مشروع درباره چارچوب همکاری‌ها، اهداف پژوهشی و حدود مسئولیت بنیاد ایجاد می‌کند. انتشار این پژوهش به‌تنهایی دلیل وجود رابطه امنیتی میان بنیاد و دولت اسرائیل نیست؛ اما برای بررسی دقیق جهت‌گیری‌ها و همکاری‌های بین‌المللی بنیاد، سندی قابل استناد و شایسته توجه است.
این تنها پژوهش بنیاد درباره مناسبات ایران و روسیه نبود. در ۱۵ مه ۲۰۲۴ نیز گزارشی با عنوان «تغییرات قدرت جهانی: روابط ایران و روسیه و تأثیر آن بر امنیت اروپا» منتشر شد. آن گزارش به همکاری نظامی تهران و مسکو، پهپادهای ایرانی، انتقال فناوری و پیامدهای این همکاری برای امنیت اروپا می‌پرداخت.
کنار هم قرار گرفتن این دو پژوهش، از توجه مستمر بنیاد به پرونده امنیتی ایران و روابط آن با روسیه حکایت دارد؛ اما میان انتشار پژوهش، هم‌سویی تحلیلی، توصیه سیاستی و مشارکت عملیاتی تفاوت وجود دارد. هر ادعایی درباره این مناسبات باید با رعایت همین مرزبندی و بر پایه اسناد قابل بررسی مطرح شود.
مواضع اسرائیل درباره رضا پهلوی و ضرورت بررسی مناسبات سیاسی
در همین زمینه، مواضع علنی مقام‌های اسرائیلی درباره رضا پهلوی نیز قابل توجه است. گیلا گملیئل، وزیر علوم و فناوری اسرائیل، در سوم سپتامبر ۲۰۲۵ به ایران اینترنشنال گفت که اسرائیل از رضا پهلوی حمایت می‌کند و مدعی شد که مردم ایران نیز به او اعتماد دارند و از وی پشتیبانی می‌کنند. او در عین حال تأکید کرد که انتخاب نهایی به مردم ایران تعلق دارد.
این اظهارات، موضع علنی یک وزیر کابینه اسرائیل را ثبت می‌کند؛ اما سندی برای اثبات هماهنگی دولت اسرائیل با بنیاد فریدریش ناومان در انتخاب امانت‌دار جایزه نیست. نباید از یک موضع‌گیری سیاسی نتیجه‌ای فراتر از محتوای آن گرفت. بااین‌حال، وقتی یک وزیر دولت اسرائیل آشکارا از یک چهره سیاسی ایرانی حمایت می‌کند و بنیاد آلمانی نیز همان فرد را برای دریافت جایزه‌ای به نام مردم ایران برمی‌گزیند، بررسی معیارهای انتخاب و مناسبات سیاسی مرتبط با آن ضرورتی انکارناپذیر دارد.
ارتباطات سیاسی رضا پهلوی با مقام‌های اسرائیلی نیز سابقه علنی دارد. او در سال ۲۰۲۳ به دعوت گیلا گملیئل، که در آن زمان وزیر اطلاعات اسرائیل بود، به این کشور سفر کرد و با بنیامین نتانیاهو دیدار داشت.
در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز گملیئل از دیدار با هیئتی از کارشناسان اعزامی رضا پهلوی به اسرائیل خبر داد؛ هیئتی که برای بررسی زمینه‌های همکاری و انتقال تجربه در حوزه‌های مختلف به آن کشور سفر کرده بود. این رویدادها به‌خودی‌خود رابطه یا هماهنگی میان دولت اسرائیل و بنیاد فریدریش ناومان را ثابت نمی‌کنند، اما بخشی از سابقه مستند ارتباطات سیاسی پهلوی با مقام‌های اسرائیلی‌اند و در بررسی مناسبات او نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت.
فرانکفورت؛ جایزه‌ای به نام همه مردم و اعتراض‌هایی با دیدگاه‌های متفاوت
مراسم اهدای جایزه در هفتم نوامبر ۲۰۲۶ در کلیسای سنت پل فرانکفورت برگزار شد و با تجمع‌ها و اعتراض‌های سیاسی در نقاط مختلف شهر همراه بود. بر اساس گزارش تاگس‌شاو، پلیس شمار شرکت‌کنندگان در تجمع‌های مختلف را در مجموع حدود ۲۵ هزار نفر برآورد کرد. در پارک اوست، محل تجمع اصلی حامیان رضا پهلوی، شمار حاضران در مقطعی حدود ۲۰ هزار نفر اعلام شد. برگزارکنندگان نیز رقم ۵۰ هزار نفر را برای مجموع شرکت‌کنندگان اعلام کردند.
در کنار این تجمع بزرگ، تجمع‌های کوچک‌تری نیز با مواضع متفاوت برگزار شد. از جمله در میدان روس‌مارکت، حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر حضور داشتند که گزارش رسانه آلمانی آنان را عمدتاً از حامیان حکومت کنونی ایران توصیف کرد. بنابراین، در گزارش این تجمع‌ها باید میان مخالفان انتخاب رضا پهلوی و حامیان جمهوری اسلامی تمایز قائل شد؛ این دو گروه را نمی‌توان صرفاً بر اساس مخالفت با دریافت جایزه از سوی او یکسان دانست.
مخالفان انتخاب رضا پهلوی لزوماً حامی جمهوری اسلامی نیستند و اعتراض به واگذاری نمادین جایزه‌ای به نام مردم ایران به یک چهره سیاسی، به‌خودی‌خود دفاع از حکومت ایران محسوب نمی‌شود. یکی از مشکلات فضای سیاسی اپوزیسیون همین تلاش برای قراردادن همه منتقدان در یک دسته است؛ گویی جامعه ایران فقط دو انتخاب دارد: جمهوری اسلامی یا رضا پهلوی. این دوگانه نه واقعیت سیاسی ایران را بازتاب می‌دهد و نه با اصول دموکراسی سازگار است.
بخشی از جریان سلطنت‌طلب، مخالفت با رضا پهلوی را به مخالفت با آزادی ایران یا حتی حمایت از جمهوری اسلامی تعبیر می‌کند. چنین ادبیاتی پاسخ به نقد نیست؛ تلاشی برای حذف صدای مخالف از فضای سیاسی است. هیچ جریان سیاسی حق ندارد مخالفان خود را از دایره مردم ایران بیرون بگذارد. همان‌طور که جمهوری اسلامی نمی‌تواند خود را تنها نماینده مردم بداند، طرفداران هیچ فرد یا خاندان دیگری نیز چنین حقی ندارند.
آینده ایران؛ حق انتخاب همه شهروندان
رضا پهلوی، مانند هر شهروند و فعال سیاسی دیگر، حق دارد دیدگاه خود را بیان کند، فعالیت سیاسی داشته باشد و برای جلب حمایت مردم تلاش کند. اما این حق، برای او امتیاز ویژه‌ای در تعیین آینده کشور ایجاد نمی‌کند. نام خانوادگی، میراث سلطنتی، شهرت رسانه‌ای و حمایت مقام‌های خارجی، هیچ‌کدام سند نمایندگی مردم نیستند.
اگر قرار است درباره شکل نظام سیاسی آینده تصمیم گرفته شود، این تصمیم باید در فرایندی آزاد، برابر و رقابتی و با مشارکت همه شهروندان اتخاذ شود؛ نه آنکه پیشاپیش یک فرد یا خاندان در جایگاه صاحب‌اختیار آینده ایران قرار گیرد.
جامعه ایران متکثر است. جمهوری‌خواهان، مشروطه‌خواهان، طرفداران نظام پارلمانی، مدافعان ساختارهای فدرال یا غیرمتمرکز و شهروندانی که هنوز درباره شکل نظام آینده تصمیم نگرفته‌اند، همگی حق دارند در این بحث حضور داشته باشند. هیچ‌یک را نمی‌توان بدون رأی آزاد مردم نماینده همه جامعه معرفی کرد.
مخالفت با سلطنت موروثی به معنای دفاع از جمهوری اسلامی نیست؛ همان‌طور که مخالفت با جمهوری اسلامی، حمایت از بازگشت سلطنت یا رهبری سیاسی یک فرد را ایجاب نمی‌کند. معیار دموکراسی، حق برابر همه شهروندان برای انتخاب و مشارکت در تعیین سرنوشت سیاسی کشور است، نه جایگزین‌کردن یک اقتدار با اقتداری دیگر.
بر همین اساس، بنیاد فریدریش ناومان باید روشن کند که چه معیارهایی برای انتخاب رضا پهلوی در نظر گرفته، چه گزینه‌هایی را بررسی کرده و آیا با طیف‌های مختلف سیاسی، مدنی و حقوق بشری ایران مشورت داشته است یا نه. اگر ادعای برخورداری او از حمایت احتمالی اکثریت مردم ایران بر پایه پژوهش یا داده‌ای مستقل مطرح شده، انتشار آن می‌تواند مبنای این ارزیابی را روشن کند.
بنیاد همچنین باید درباره چارچوب همکاری خود با مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل و جایگاه توصیه مربوط به تقویت همکاری اطلاعاتی آلمان و اسرائیل در گزارش مارس ۲۰۲۵ توضیح دهد. آیا در روند انتخاب امانت‌دار جایزه، با مقام‌های دولت اسرائیل یا نهادهای مرتبط با آن مشورتی صورت گرفته است؟ آیا هیچ‌گونه ارتباط یا مشورت سیاسی میان این روند و طرف‌های خارجی وجود داشته است؟
طرح این پرسش‌ها به معنای پیش‌داوری یا اتهام‌زنی نیست؛ مطالبه شفافیت درباره تصمیمی است که به نام همه مردم ایران گرفته شده است.
مردم ایران برای پایان‌دادن به استبداد مبارزه کرده‌اند؛ نه برای آنکه صاحبان قدرت تغییر کنند و مناسبات سلطه در لباسی تازه بازتولید شود. دموکراسی با نام یک نظام یا فردی که در رأس آن قرار می‌گیرد تعریف نمی‌شود؛ با حق برابر شهروندان، آزادی انتخاب، گردش مسالمت‌آمیز قدرت، استقلال نهادها و پاسخ‌گویی حاکمان معنا پیدا می‌کند.
هیچ فرد، خاندان، حزب، بنیاد یا دولت خارجی مالک آینده ایران نیست. جایزه‌ای که به نام مردم ایران اهدا می‌شود، نمی‌تواند برای هیچ‌کس سند نمایندگی سیاسی صادر کند. امانت‌دار، صاحب امانت نیست؛ همان‌گونه که دریافت یک جایزه بین‌المللی، جای رأی آزاد مردم را نمی‌گیرد.
آینده ایران نه ملک جمهوری اسلامی است، نه میراث یک خاندان و نه موضوع تصمیم بنیادها و دولت‌های خارجی. صاحب این آینده، همه مردم ایران‌اند؛ و حق تعیین سرنوشت آنان را هیچ‌کس نمی‌تواند به نام آزادی از آنان بگیرد.
منابع و اسناد
۱. بنیاد فریدریش ناومان، «مردم ایران دریافت‌کننده جایزه آزادی ۲۰۲۶»، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶:
https://www.freiheit.org/pressemitteilung/iranian-people-receive-2026-freedom-prize
۲. بنیاد فریدریش ناومان و مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، «همکاری هسته‌ای ایران و روسیه»، مارس ۲۰۲۵:
https://www.inss.org.il/wp-content/uploads/2025/03/A4_PP_Iran-Russia-Nuclear-Cooperation_EN-003.pdf
۳. بنیاد فریدریش ناومان، «تغییرات قدرت جهانی: روابط ایران و روسیه و تأثیر آن بر امنیت اروپا»، ۱۵ مه ۲۰۲۴:
https://www.freiheit.org/israel-and-palestinian-territories/global-power-shifts
۴. ایران اینترنشنال، «وزیر اسرائیلی از رضا پهلوی برای تغییر حکومت در ایران حمایت کرد»، ۳ سپتامبر ۲۰۲۵:
https://www.iranintl.com/en/202509037938
۵. جروزالم پست، «هیئت مخالفان ایرانی در جست‌وجوی تخصص اسرائیلی برای ایران پس از جمهوری اسلامی»، ۳ سپتامبر ۲۰۲۵:
https://www.jpost.com/middle-east/article-866130
۶. تاگس‌شاو، گزارش مراسم اهدای جایزه آزادی ۲۰۲۶ به مردم ایران، ۷ نوامبر ۲۰۲۶:
https://www.freiheit.org/de/pressemitteilung/ein-preis-fuer-ein-ganzes-volk
۷. تاگس‌شاو، گزارش تجمع‌های فرانکفورت و برآورد پلیس از شمار شرکت‌کنندگان، ۷ نوامبر ۲۰۲۶:
https://www.tagesschau.de/inland/regional/hessen/hr-mehrere-kundgebungen-wieder-ziehen-tausende-menschen-durch-frankfurt-100.html
۸. پارلمان آلمان، پاسخ دولت درباره سهم تخصیصی بنیادهای سیاسی برای سال مالی ۲۰۲۶، ۸ ژوئیه ۲۰۲۵:
https://www.bundestag.de/presse/hib/kurzmeldungen-1098828
Le Prix de la liberté 2026 de la Fondation Friedrich-Naumann : Reza Pahlavi désigné dépositaire d’une distinction décernée au peuple iranien, tandis qu’une étude conjointe recommande de renforcer la coopération des services de renseignement allemands et israéliens
Akbar Lakestani, journaliste indépendant irano-américain
La Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté, en Allemagne, a annoncé que son Prix de la liberté 2026 serait décerné au peuple iranien. Elle a toutefois choisi Reza Pahlavi pour recevoir cette distinction en son nom, en qualité de dépositaire. Selon la Fondation, le prix n’appartient pas à un individu, mais au peuple iranien. Pahlavi en sera le dépositaire jusqu’à ce qu’il puisse être remis à des représentants librement élus du peuple iranien.
Bien que la Fondation présente cette décision comme un geste symbolique de solidarité avec le peuple iranien, elle laisse une question fondamentale sans réponse : pourquoi une personnalité politique précise a-t-elle été choisie pour recevoir un prix décerné au nom de l’ensemble du peuple iranien ? Quels critères ont guidé cette décision et qui a participé à sa prise ? La Fondation a-t-elle consulté les différentes composantes politiques, les organisations de la société civile et les groupes de défense des droits humains représentant la société iranienne avant de prendre sa décision ?
Dans son communiqué officiel du 14 septembre 2026, la Fondation a présenté Reza Pahlavi comme la figure la plus connue de l’opposition iranienne. Elle est allée plus loin en affirmant que, selon de nombreux observateurs, il serait actuellement la personnalité politique la plus importante aux yeux de nombreux Iraniens vivant dans le pays et qu’il bénéficierait probablement du soutien de la majorité d’entre eux.
Il ne s’agit plus simplement d’expliquer le choix d’un dépositaire. C’est une affirmation concernant la représentativité politique d’un individu au sein du peuple iranien, qui exige des éléments de preuve clairs, crédibles et vérifiables de manière indépendante.
Quel sondage d’opinion indépendant, quelle étude crédible ou quelles données vérifiables démontrent que Reza Pahlavi bénéficie du soutien de la majorité du peuple iranien ? Le communiqué de la Fondation ne cite aucun élément de preuve de cette nature. Si elle dispose de recherches fiables ou de données indépendantes à l’appui de cette appréciation, leur publication permettrait d’en clarifier le fondement. Attribuer à une personnalité politique le soutien de la majorité sans présenter de preuves susceptibles d’être examinées de manière indépendante ne saurait remplacer une évaluation libre de la volonté politique des citoyens.
La notoriété dans les médias internationaux, le soutien d’une partie des opposants à la République islamique ou même l’existence d’une base sociale importante ne constituent pas, en eux-mêmes, une représentation démocratique. Celle-ci ne découle ni de la visibilité publique, ni de la notoriété médiatique, ni du choix d’une institution étrangère. Elle doit procéder de la volonté librement exprimée des citoyens. Ce principe s’applique à Reza Pahlavi comme à toute autre personnalité ou formation politique.
La position politique de la Fondation et les financements publics
Depuis 2006, la Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté décerne son Prix de la liberté tous les deux ans à des personnalités dont les contributions ont favorisé le développement d’une société civile libérale et le renforcement des valeurs de liberté. La Fondation est proche du Parti libéral-démocrate allemand (FDP) et fonctionne dans le cadre du système allemand des fondations politiques.
Elle ne doit donc pas être assimilée au gouvernement allemand. Néanmoins, son affiliation politique, sa position institutionnelle et son accès à des financements publics constituent des sujets légitimes de contrôle et de débat publics, en particulier lorsque ses décisions concernent l’avenir politique d’un autre pays.
Selon la réponse du gouvernement allemand au Parlement, publiée le 8 juillet 2025, la part calculée des crédits attribués à la Fondation Friedrich-Naumann pour l’exercice budgétaire 2026 s’élève à 8,4 %, sur la base des résultats des élections fédérales de 2025 et sous réserve du respect des conditions légales de financement.
Ce chiffre représente la part de la Fondation dans le cadre de répartition des financements destinés aux fondations politiques éligibles. Il ne signifie pas qu’elle reçoit 8,4 % du budget fédéral total de l’Allemagne et ne correspond pas non plus au budget d’un projet particulier. Néanmoins, la place qu’elle occupe au sein du système allemand de fondations politiques financées par des fonds publics renforce la nécessité de transparence concernant ses activités et ses décisions internationales.
Une recherche conjointe avec l’Institut israélien d’études de sécurité nationale
Un document mérite une attention particulière dans l’examen des activités de la Fondation concernant l’Iran : une étude de politique publique intitulée Iran-Russia Nuclear Cooperation (« Coopération nucléaire entre l’Iran et la Russie »), publiée en mars 2025 par la Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté, en coopération avec l’Institut d’études de sécurité nationale d’Israël (INSS).
Basé à l’Université de Tel-Aviv, l’INSS est spécialisé dans les études stratégiques et les questions de sécurité. Le rapport, rédigé par Arkady Mil-Man et Dmitry Kovchegin, examine les différentes dimensions de la coopération nucléaire entre Téhéran et Moscou, ainsi que ses conséquences pour la sécurité régionale et internationale.
L’importance de ce rapport ne se limite pas à son analyse de la coopération nucléaire. Dans sa section finale, intitulée « Recommandations pour l’Allemagne et Israël », les auteurs appellent explicitement au maintien et au renforcement de la coopération en matière de renseignement entre les deux pays.
L’objectif annoncé est de surveiller la coopération nucléaire entre la Russie et l’Iran, les évolutions du programme nucléaire iranien dans sa dimension militaire, ainsi que les réseaux d’acquisition des deux pays. Le renforcement de la coopération entre les services de renseignement allemands et israéliens figure donc explicitement parmi les recommandations politiques de cette publication conjointe.
Ce document doit être examiné avec rigueur et sans exagération. La publication d’une étude conjointe et sa recommandation de renforcer la coopération en matière de renseignement ne prouvent pas, en elles-mêmes, que la Fondation Friedrich-Naumann a participé à des opérations de renseignement ou mis en œuvre une coopération sécuritaire entre les deux pays. De même, toutes les recommandations formulées par les auteurs du rapport ne peuvent pas automatiquement être considérées comme la position officielle de la Fondation.
Il convient également de relever que l’INSS précise que les opinions exprimées dans ses publications n’engagent que leurs auteurs. Cette distinction est essentielle pour ne pas attribuer automatiquement à la Fondation l’ensemble des recommandations formulées dans cette étude.
Il reste néanmoins impossible d’ignorer qu’une institution qui décerne un Prix de la liberté au nom du peuple iranien a participé à la publication d’une étude de politique publique en coopération avec un institut israélien spécialisé dans les questions de sécurité, dont les auteurs ont explicitement recommandé le renforcement de la coopération entre les services de renseignement allemands et israéliens concernant l’Iran.
Cette situation soulève des questions légitimes sur le cadre des partenariats internationaux de la Fondation, ses objectifs de recherche et les limites de ses responsabilités institutionnelles. La publication de cette étude ne constitue pas, à elle seule, une preuve de l’existence d’une relation sécuritaire entre la Fondation et le gouvernement israélien. Elle représente toutefois une source documentée qui mérite un examen sérieux dans l’analyse de ses partenariats internationaux et de ses orientations politiques.
Ce n’était d’ailleurs pas la seule publication de recherche de la Fondation consacrée aux relations entre l’Iran et la Russie. Le 15 mai 2024, elle avait publié une autre étude intitulée Global Power Shifts: Iran-Russia Relations and Their Impact on European Security (« Évolutions des rapports de force mondiaux : les relations entre l’Iran et la Russie et leurs conséquences sur la sécurité européenne »).
Ce rapport examinait la coopération militaire entre Téhéran et Moscou, la production et la fourniture de drones iraniens à la Russie, les transferts de technologies ainsi que les conséquences de cette coopération pour la sécurité européenne.
Pris ensemble, ces deux travaux témoignent de l’intérêt soutenu de la Fondation pour les questions de sécurité concernant l’Iran et ses relations avec la Russie. Il convient toutefois de maintenir une distinction claire entre la publication de travaux de recherche, le partage d’analyses, la formulation de recommandations politiques et la participation à des activités opérationnelles. Toute affirmation concernant ces relations doit respecter ces distinctions et s’appuyer sur des documents vérifiables.
La position publique d’Israël à l’égard de Reza Pahlavi et la nécessité d’examiner les relations politiques
Dans ce contexte, les déclarations publiques de responsables israéliens concernant Reza Pahlavi méritent également d’être examinées.
Le 3 septembre 2025, Gila Gamliel, ministre israélienne des Sciences et de la Technologie, a déclaré à Iran International qu’Israël soutenait Reza Pahlavi. Elle a également affirmé que le peuple iranien lui faisait confiance et le soutenait. Dans le même temps, elle a souligné que le choix final appartenait au peuple iranien.
Ces déclarations attestent de la position publique d’une ministre du gouvernement israélien. Elles ne constituent toutefois pas une preuve de coordination entre le gouvernement israélien et la Fondation Friedrich-Naumann dans le choix du dépositaire du Prix de la liberté. Une déclaration politique ne doit pas servir à tirer des conclusions qui dépassent ce qu’elle établit réellement.
Néanmoins, lorsqu’une ministre du gouvernement israélien apporte ouvertement son soutien à une personnalité politique iranienne et qu’une fondation allemande choisit cette même personnalité pour recevoir un prix au nom du peuple iranien, l’examen des critères de sélection et des relations politiques entourant cette décision devient indispensable.
Les contacts politiques de Reza Pahlavi avec des responsables israéliens sont également documentés publiquement. En 2023, à l’invitation de Gila Gamliel, qui occupait alors le poste de ministre israélienne du Renseignement, il s’est rendu en Israël et a rencontré le Premier ministre israélien Benjamin Netanyahu.
En septembre 2025, Gamliel a également accueilli une délégation d’experts envoyée en Israël par Reza Pahlavi. Cette délégation s’était rendue dans le pays afin d’explorer les possibilités de coopération et de transfert d’expertise dans différents domaines.
Ces événements ne démontrent pas, en eux-mêmes, l’existence d’une relation ou d’une coordination entre le gouvernement israélien et la Fondation Friedrich-Naumann. Ils font toutefois partie de l’historique documenté des contacts politiques de Pahlavi avec des responsables israéliens et ne peuvent être ignorés dans l’examen de ses relations politiques et de ses liens internationaux.
Francfort : un prix au nom de tout un peuple et des manifestations reflétant des positions politiques différentes
La cérémonie de remise du prix s’est tenue le 7 novembre 2026 à l’église Saint-Paul de Francfort. Elle a été accompagnée de rassemblements et de manifestations politiques organisés en différents endroits de la ville.
Selon Tagesschau, citant les estimations de la police, environ 25 000 personnes ont participé aux différentes manifestations organisées à Francfort. À l’Ostpark, principal lieu de rassemblement des partisans de Reza Pahlavi, la police a estimé qu’environ 20 000 personnes étaient présentes. Les organisateurs ont, quant à eux, avancé le chiffre de 50 000 participants au total.
Parallèlement à ce grand rassemblement, des manifestations de moindre ampleur, reflétant d’autres positions politiques, ont également eu lieu. Sur la place Rossmarkt, environ 100 à 150 personnes se sont rassemblées lors d’une manifestation que les médias allemands ont décrite comme réunissant principalement des partisans du gouvernement actuel iranien.
Il est toutefois important de distinguer les personnes qui s’opposent au choix de Reza Pahlavi comme dépositaire du prix des partisans de la République islamique. Ces deux groupes ne peuvent pas être considérés comme identiques au seul motif qu’ils ont tous deux exprimé leur opposition à la remise du prix à Pahlavi.
S’opposer au choix de Reza Pahlavi ne signifie pas nécessairement soutenir la République islamique. De même, contester la remise symbolique d’un prix au nom du peuple iranien à une personnalité politique particulière ne constitue pas une défense du gouvernement iranien.
L’un des problèmes fondamentaux du climat politique au sein de l’opposition iranienne réside dans la tentative de placer tous les critiques dans une seule et même catégorie, comme si la société iranienne n’avait que deux choix : la République islamique ou Reza Pahlavi. Cette fausse alternative ne reflète ni la réalité politique de l’Iran ni les principes démocratiques.
Certains courants du mouvement monarchiste interprètent l’opposition à Reza Pahlavi comme une opposition à la liberté de l’Iran, voire comme un soutien à la République islamique. Une telle rhétorique ne constitue pas une réponse à la critique ; elle vise à exclure les voix dissidentes du débat politique.
Aucun mouvement politique n’a le droit d’exclure ses détracteurs du peuple iranien. De même que la République islamique ne peut prétendre être l’unique représentante du peuple, les partisans d’un autre individu ou d’une autre famille ne peuvent revendiquer un tel droit.
L’avenir de l’Iran : le droit de tous les citoyens de choisir
Reza Pahlavi, comme tout autre citoyen ou militant politique, a le droit d’exprimer ses opinions, de participer à la vie politique et de chercher à obtenir le soutien de la population. Cependant, ce droit ne lui confère aucun privilège particulier dans la détermination de l’avenir du pays.
Un nom de famille, un héritage royal, une notoriété médiatique ou le soutien de responsables étrangers ne constituent en aucun cas la preuve d’un mandat démocratique.
Si une décision doit être prise concernant la forme du futur système politique iranien, elle doit résulter d’un processus libre, égalitaire et pluraliste, auquel tous les citoyens puissent participer. Aucun individu ni aucune famille ne devrait être placé par avance dans une position d’autorité sur l’avenir de l’Iran.
La société iranienne est diverse et pluraliste. Les républicains, les monarchistes constitutionnels, les partisans d’un système parlementaire, les défenseurs de structures fédérales ou décentralisées, ainsi que les citoyens qui n’ont pas encore arrêté leur choix quant à la forme du futur système politique, ont tous le droit de prendre part à ce débat.
Aucun d’entre eux ne peut être présenté comme le représentant de l’ensemble de la société sans un mandat issu du suffrage libre des citoyens.
S’opposer à la monarchie héréditaire ne signifie pas défendre la République islamique, tout comme s’opposer à la République islamique n’implique pas de soutenir le rétablissement de la monarchie ou la direction politique d’un individu.
Le critère de la démocratie réside dans le droit égal de tous les citoyens à choisir et à participer à la détermination de l’avenir politique de leur pays, et non dans le remplacement d’une forme de pouvoir autoritaire par une autre.
Sur cette base, la Fondation Friedrich-Naumann devrait clarifier les critères qu’elle a utilisés pour sélectionner Reza Pahlavi, les autres options qu’elle a envisagées et préciser si elle a consulté les différentes composantes politiques, les organisations de la société civile et les groupes de défense des droits humains représentant la société iranienne.
Si son appréciation selon laquelle Pahlavi pourrait bénéficier du soutien de la majorité du peuple iranien repose sur des recherches indépendantes ou des données fiables, leur publication permettrait de clarifier les fondements de son jugement.
La Fondation devrait également expliquer le cadre de sa coopération avec l’Institut d’études de sécurité nationale d’Israël et préciser la place accordée à la recommandation visant à renforcer la coopération entre les services de renseignement allemands et israéliens dans l’étude publiée en mars 2025.
Des consultations ont-elles eu lieu avec des responsables du gouvernement israélien ou des institutions qui lui sont liées au cours du processus de sélection du dépositaire du prix ? Des échanges ou des consultations politiques ont-ils eu lieu entre les responsables de ce processus de sélection et des acteurs gouvernementaux ou institutionnels étrangers ?
Poser ces questions ne constitue ni un jugement préalable ni une accusation. Il s’agit d’exiger de la transparence au sujet d’une décision prise au nom de l’ensemble du peuple iranien.
Le peuple iranien a lutté pour mettre fin à l’autoritarisme, et non pour voir les détenteurs du pouvoir remplacés tandis que les rapports de domination se reproduiraient sous une nouvelle forme.
La démocratie ne se définit ni par le nom d’un système politique ni par la personne placée à sa tête. Elle se mesure à l’égalité des droits des citoyens, à la liberté de choix, à l’alternance pacifique du pouvoir, à l’indépendance des institutions et à la responsabilité de ceux qui gouvernent.
Aucun individu, aucune famille, aucun parti politique, aucune fondation ni aucun gouvernement étranger n’est propriétaire de l’avenir de l’Iran. Un prix décerné au nom du peuple iranien ne peut constituer pour quiconque un certificat de représentation politique.
Un dépositaire n’est pas le propriétaire de ce qui lui a été confié, de même que la réception d’un prix international ne saurait remplacer le libre vote du peuple.
L’avenir de l’Iran n’appartient ni à la République islamique, ni à l’héritage d’une famille, ni aux décisions de fondations et de gouvernements étrangers.
Les véritables détenteurs de cet avenir sont toutes les composantes du peuple iranien, et nul n’a le droit de leur retirer leur droit à l’autodétermination au nom de la liberté.
Sources et documents
1. Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté, « Le peuple iranien reçoit le Prix de la liberté 2026 », 14 septembre 2026. https://www.freiheit.org/pressemitteilung/iranian-people-receive-2026-freedom-prize
2. Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté et Institut d’études de sécurité nationale (INSS), Iran-Russia Nuclear Cooperation, mars 2025. https://www.inss.org.il/wp-content/uploads/2025/03/A4_PP_Iran-Russia-Nuclear-Cooperation_EN-004.pdf
3. Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté, Global Power Shifts: Iran-Russia Relations and Their Impact on European Security, 15 mai 2024. https://www.freiheit.org/israel-and-palestinian-territories/global-power-shifts
4. Iran International, « Une ministre israélienne soutient Reza Pahlavi en faveur d’un changement de régime en Iran », 3 septembre 2025. https://www.iranintl.com/en/202509037938
5. The Jerusalem Post, « “Gagnant-gagnant pour nos peuples” : une délégation de l’opposition iranienne recherche l’expertise israélienne pour l’Iran de l’après-régime », 3 septembre 2025. https://www.jpost.com/middle-east/article-866130
6. Fondation Friedrich-Naumann pour la liberté, « Un prix pour tout un peuple », compte rendu de la cérémonie du Prix de la liberté 2026 à Francfort, 7 novembre 2026. https://www.freiheit.org/de/pressemitteilung/ein-preis-fuer-ein-ganzes-volk
7. Tagesschau, « Francfort : les manifestations iraniennes avec des milliers de partisans de Pahlavi se déroulent pacifiquement », 7 novembre 2026. https://www.tagesschau.de/inland/regional/hessen/hr-mehrere-kundgebungen-wieder-ziehen-tausende-menschen-durch-frankfurt-100.html
8. Bundestag allemand, « Financement des fondations politiques », réponse du gouvernement concernant les parts de financement attribuées pour l’exercice budgétaire 2026, 8 juillet 2025. https://www.bundestag.de/presse/hib/kurzmeldungen-1098828
